Z HISTORII MOMOT

 Wieś, zwana początkowo Gruje lub Grójec, wzięła swój początek od maziami istniejącej w 1695 r. Na bazie tego drobnego ośrodka przemysłowego w II połowie XVIII w. rozwinęła się osada rolnicza. W I połowie XIX w. Momoty wzbogaciły się o tartak, młyn, karczmę, cegielnię i folusz. Powstał również folwark Momoty. W 1827 r. wieś zamieszkiwało 160 osób. W tym czasie Momoty przeszły regulację gruntów przeprowadzoną w 1828 r. Utworzono wówczas, z luźno rozrzuconych domostw, zwartą zabudowę, dzieląc dotychczas jedną wieś na dwie części: Dolną – po prawej strony rzeki Bukowej i Górną – po lewej stronie rzeki. Pod koniec XIX w. Momoty Dolne zamieszkiwało 229 osób. W czasie powstania styczniowego oddział polski zaatakował Rosjan przebywających we wsi
(1 grudnia 1863r.). W II połowie XIX w. utworzono posterunek straży granicznej.
W 1921 r. w Momotach Górnych było 75 domów i 448 mieszkańców (razem z folwarkiem), a w Momotach Dolnych wieś liczyła 48 domów i 291 mieszkańców. Okres międzywojenny przyniósł rozwój miejscowości, jeszcze w 1916 r. otwarto szkołę, w 1927 r. powstały stawy rybne, w 1938 r. na placu ofiarowanym przez ordynację zbudowano kaplicę.
Na początku października 1939 r. w rejonie Momot Górnych skapitulowało wobec Armii Czerwonej zgrupowanie płk T. Zieleniewskiego. Podczas II wojny światowej miejscowość stała się ofiarą terroru okupanta. Już 28 listopada 1939 r. w Momotach Dolnych Niemcy rozstrzelali 19 osób. Za sprzyjanie partyzantom w lipcu 1943 r. oraz w maju i czerwcu 1944 r. spacyfikowano wieś paląc 80 % zabudowań, rozstrzeliwując i dokonując aresztowań. W czerwcu 1944 r. oddział „Muchy" - M. Kunickiego starł się z wojskami niemieckimi, które straciły kilkudziesięciu żołnierzy. Podczas okupacji miejscowość będąc ostoją dla oddziałów partyzanckich, zwłaszcza oddziału NOW-AK Ojca Jana, była w ramach akcji odwetowych kilkakrotnie pacyfikowana: w 1941 r., w lipcu 1943 r. oraz w maju 1944 r., wskutek czego zginęło 50 osób i spłonęło kilkadziesiąt gospodarstw. W 1944 r. Niemcy zadali ciężkie straty oddziałowi AK „Lancy". W okresie powojennym postawiono pomnik ku czci ofiar pacyfikacji i egzekucji.
W latach 1955-1972 r. Momoty Górne były siedzibą gromady. Za czyny męstwa i odwagi mieszkańców, wykazane w walkach z hitlerowskim okupantem, Rada Państwa nadała wsiom Momoty Górne i Momoty Dolne Krzyże Walecznych

do góry

Parafia Rzymskokatolicka p.w. św. Wojciecha w Momotach Górnych
Dekanat Janowski, Diecezja Sandomierska
Momoty Górne 49, 23-300 Janów Lubelski, tel. (0-15) 87-26-112